Een bekend merk gebruiken om je eigen boodschap meer bereik te geven: het is verleidelijk. Maar mag dat zomaar, met een beroep op de vrijheid van meningsuiting? Op 8 september 2026 deed het Hof van Justitie van de Europese Unie daarover uitspraak in de zaak IKEA tegen Vlaams Belang. Wat betekent dit voor jou? Lees het in deze blog.
Wat is er aan de hand?
In november 2022 presenteerde de Belgische partij Vlaams Belang haar plannen voor het immigratiebeleid als het "IKEA-plan": Immigratie Kan Echt Anders. De presentatie bevatte tekens die sterk leken op de IKEA-merken, inclusief lettertype en kleuren, en figuurtjes zoals in de montagehandleidingen.
IKEA stapte naar de rechter. De vereniging die de campagne voerde, gaf toe de merken zonder toestemming te hebben gebruikt, maar beriep zich op de vrijheid van meningsuiting en de politieke parodie.
Een bekend merk krijgt extra bescherming: de merkhouder kan optreden tegen gebruik dat zonder geldige reden meelift op de bekendheid van het merk of de reputatie ervan schaadt. Wat een "geldige reden" is, staat nergens in de wet.
Wat vond het Hof?
De vrijheid van meningsuiting kan een geldige reden zijn, maar niet zomaar. Het eigendomsrecht van de merkhouder en de vrijheid van meningsuiting moeten tegen elkaar worden afgewogen; geen van beide is absoluut.
Alleen roepen dat je je mening mag uiten, is niet genoeg. Wie een bekend merk zonder toestemming gebruikt, moet concreet aantonen waarom zijn belang zwaarder weegt. Alleen willen meeliften op de bekendheid van een merk is nooit een geldige reden. De rechter kijkt onder meer naar:
Het doel. Gaat de uiting over het merk of het bedrijf zelf?
Het maatschappelijk belang. Draagt het gebruik bij aan een publiek debat?
De gevolgen voor de merkhouder. Hoe intensief is het gebruik, hoe sterk lijkt het op het merk, en kan het publiek denken dat het merk de boodschap steunt?
En in deze zaak?
Het migratiedebat is van algemeen belang, maar lijkt niets met IKEA te maken te hebben. Het gebruik lijkt alleen bedoeld om mee te liften op de bekendheid van het merk. De tekens leken sterk op de IKEA-merken en bereikten online een potentieel onbeperkt publiek, waardoor de reputatie van IKEA aanzienlijk geschaad kan worden. Ook is niet uitgesloten dat het publiek denkt dat het politiek neutrale IKEA achter de boodschap staat. Een geldige reden lijkt er daarom niet te zijn. Formeel beslist de Belgische rechter.
Wat betekent dit voor Nederland?
Tot nu toe gold in de Benelux de Dom Pérignon-uitspraak van het Benelux-Gerechtshof (2019): artistieke vrijheid is een geldige reden, zolang de maker niet uit is op het schaden van het merk. Na het IKEA-arrest lijkt dat niet meer genoeg en is een volledige afweging nodig. Wel kan niet-commercieel gebruik, zoals kunst, meer ruimte krijgen. En kritiek die over het merk zelf gaat, maakt meer kans.
Een paar juridische take-aways:
Merkhouders: je kunt optreden als je merk een boodschap versterkt die niets met jou te maken heeft.
Campagnes en activisten: heeft je boodschap niets met het merk te maken? Kies dan een ander beeld.
Kunstenaars en makers: parodie blijft mogelijk, maar zorg dat je kunt uitleggen waarom je juist dít merk nodig hebt.
Tot slot
Een bekend merk is geen gratis podium. Wie een merk gebruikt voor een boodschap die daar niets mee te maken heeft, staat juridisch zwak.
Wil je weten of je een bekend merk mag gebruiken? Of wordt jouw merk zonder toestemming ingezet? Neem dan gerust contact op met Thomas van Weeren of één van onze andere specialisten.
Bronnen:
De inhoud van deze blog is actueel op de datum van publicatie, maar het recht is voortdurend in beweging. Voor de meest recente juridische inzichten, neem gerust contact op met ons kantoor via [email protected] of 020 – 676 2500.